Het Woord versus de vibe

Ik ben de eerste om te erkennen dat ik nog zoekende ben. Zoekende – niet in de zin dat ik twijfel aan de absolute autoriteit van de bijbel, het woord van God. Niet zoekende in de zin dat ik niet 1000% geloof dat Hij Jezus naar de aarde stuurde om op een gruwelijke wijze te sterven, als offer te dienen, zodat onze zonden vergeven konden en kunnen worden.

Ik ben niet gedoopt. Nou ja – ik ben ooit gedoopt, als 12-jarige, in de sekte waarin ik opgroeide: de Jehova’s Getuigen. Een doop die ik niet langer erken, om voor de hand liggende redenen. Maar ik ben wel zoekende waar ik die doop opnieuw wil doen. Waar ik opnieuw mijn leven in de handen van onze schepper wil leggen. Deel wil uitmaken van een groter geheel. Overgave, dank, een eerste stap van een nieuwe relatie met mijn schepper, door zijn zoon. Een fysieke uiting van een belofte: ik erken Zijn autoriteit, zijn adviezen, geboden en verboden zoals hij ze in zijn woord heeft gegeven, en ik leg mijn leven in zijn allesomvattende liefde en genade voor ons als mens – hoe onvolmaakt we ook zijn. En de enige weg daarnaartoe is via zijn zoon, Jezus Christus.

Zoekende dus. Maar juist wie zoekt, kijkt goed waar hij loopt. En misschien is dat goed kijken wel een gevolg van waar ik vandaan kom. Cherrypicking was het handelsmerk van mijn vroegere omgeving: niet de leer werd getoetst aan de Schrift, maar de Schrift werd geplooid naar de leer.

En wie zegt “God is mijn schepper en zijn woord is mijn gezag,” maar vervolgens zelf bepaalt welke delen van dat woord gelden, heeft het gezag stilletjes verhuisd. De bijbel is dan geen norm meer maar een menukaart. De eigenlijke autoriteit ben je zelf geworden – je hebt er alleen een christelijk etiket op zitten.

Ik noem het maar gewoon: cafetaria-christendom. Je loopt langs de schappen, je legt genade in het karretje, gehoorzaamheid laat je staan. De teksten die je aanspreken neem je mee; de teksten die iets van je vragen wat moeilijk is of waar je geen zin in hebt, laat je liggen. En als iemand ernaar vraagt, hoor je“zo ervaar ik het” of “of “zo voelt het voor mij” of “God kent mijn hart.” Dat laatste is ben ik het helemaal mee eens. Hij kent je hart, en dat is juist het mooie eraan. Maar vergeving voor onjuiste keuzes heeft alleen betekenis als er werkelijk iets te vergeven valt.

Want begrijp me niet verkeerd: het gaat niet over fouten maken. We maken allemaal fouten, ieder van ons, keer op keer – daar heeft Jezus zijn leven voor gegeven. Maar er is een verschil tussen struikelen op een weg die je erkent, en de weg zelf omleggen omdat de route je niet bevalt. De eerste heeft berouw nodig. De tweede heeft een verhaal nodig.

Jezus was daar niet subtiel over: “Waarom noemt u mij Heer, Heer, en doet u niet wat ik zeg?” (Lucas 6:46). Hem Heer noemen en zelf de dienst uitmaken sluiten elkaar uit. Dat is wat het woord betekent.

Twee kanten van dezelfde medaille

Nu denk je misschien: dit is een afrekening met de vele vrije, doe-het-zoals-jij-het-voelt-stromingen. Deels misschien waar. Maar ik ken de andere kant ook, van binnenuit – ik schreef het hierboven al. En die kant is minstens zo giftig.

Want in de omgeving waarin ik opgroeide gold precies het omgekeerde: niet doe wat je voelt, maar doe wat wij zeggen. Teksten werden zonder context aan elkaar geregen tot ze in de doctrine pasten. De vraag “maar staat dat er wel?” was zelf al verdacht.

Het lijken tegenpolen – het losse gevoel en het strakke instituut. Maar ze maken dezelfde fout, in spiegelbeeld. Bij de één is het eigen gevoel de eigenlijke autoriteit, bij de ander de organisatie. In beide gevallen is de tekst gedegradeerd tot leverancier van bevestiging. De vibe wint. Alleen de vibe verschilt.

Ik weet wat er gebeurt als de tekst een wapen wordt in plaats van een norm. Ik heb de rekening daarvan zeker dertig jaar op het verkeerde adres laten liggen. Dus ja, nu ben ik er zuinig op. Op wat er stáát. Ook als het mij niet uitkomt. Juist als het mij niet uitkomt, want dat is precies het moment waarop blijkt of het woord gezag heeft of alleen decoratie is. En natuurlijk ga ik, net als ieder ander, vaak genoeg de fout in.

De derde positie

Er is namelijk een derde mogelijkheid, en het is de enige die iets kost: de tekst laten staan zoals hij staat. Niet buigen naar je gevoel, niet buigen naar een instituut. Lezen wat er staat, in zijn verband, en dan de ongemakkelijke conclusie accepteren dat het woord soms iets van jóu vraagt in plaats van andersom.

Dat is geen benauwdheid. Het is hetzelfde principe dat ik hanteer bij mijn stamboomonderzoek: bewezen is bewezen, en wat ik gráág zou willen dat er staat, telt niet als argument. Bronkritiek heet dat. Het is vreemd dat we die lat wel leggen bij een doopakte uit 1729, maar niet bij het boek waarvan we zeggen dat het het woord van God is.

En het mooie is: die lat hoog leggen kán, juist omdat er Genade is. Je hoeft de norm niet te verlagen om ermee te kunnen leven. Johannes zegt het in één adem: als wij zeggen dat wij geen zonde hebben, misleiden wij onszelf – maar als wij belijden, wordt vergeven (1 Johannes 1:8-9). Eerlijk kijken en vergeven worden horen bij elkaar. Het één zonder het ander wordt óf wanhoop, óf zelfbedrog.

Genade is geen korting op de waarheid. Genade is de reden dat je de waarheid aankunt.

Zijn woord is geen vibe. Zijn woord is absoluut. Nergens in de bijbel staat: ik geef jullie dit, kijk maar wat je ermee doet, je kunt het verder wel alleen af.

En daarom zoek ik niet naar een geloof dat bij mij past. Ik zoek een plek – een gemeente, een doopvont, een gemeenschap – waar ik kan gaan staan bij wat er staat. Geen perfectie, want perfecte mensen bestaan niet. De perfecte leer wel: zijn Woord. Aan de uitvoering mankeert overal wel wat. Waar het om gaat, is of er bereidheid is dat te onderkennen en te corrigeren. Dat is het verschil. En dat is de hele zoektocht, die voor mij nog niet ten einde is. Maar als ik die plek gevonden heb, is dat geen eindpunt. Het is een nieuw begin waar ik ontzettend naar uitkijk: een eerste stap op een nieuwe weg, waarvan ik dan pas echt kan zeggen – ik loop niet meer alleen, maar met Hem.