Naast het schaakbord staan

Ik kies geen kant meer. Niet in het Israël-Gaza conflict, niet in de eindeloze cultuurstrijd, niet in de dagelijkse veldslagen die ons worden voorgeschoteld. Ik doe het gewoon niet meer!

Voor mij is een dood kind in Gaza even tragisch als een dood kind in Israël, of in Oekraïne of in Rusland of waar dan ook ter wereld. Een moeder die haar kind verliest in Sderot voelt hetzelfde intense verdriet als een moeder in Gaza. Ik weiger te doen alsof het ene leven meer waard is dan het andere.
Dat is geen laf wegduiken omdat ik geen kant durf te kiezen, en ook geen naïef pacifisme. Het is een bewuste keuze. Een keuze die ik niet altijd heb gemaakt, dat geef ik ruiterlijk toe.

Jarenlang stond ik volop op het schaakbord. Vooral tijdens de coronaperiode. Ik had een duidelijke mening die haaks stond op wat de mainstream media en de meeste mensen om me heen als de enige waarheid presenteerden. Ik ging de strijd aan, met vrienden, met familie en met vreemden op internet.
Mijn stem móést gehoord worden. Ik móést de ander overtuigen.

Wie het niet zag zoals ik, was dom, blind, of erger. In het begin voelde het als een gerechtvaardigde strijd.
Maar langzaam veranderde er iets. Die verontwaardiging sloeg om in iets donkers.
Ik begon mensen te haten die ik niet eens kende. Mensen achter een profielfoto, met een leven, een verhaal, angsten, of redenen om de vergaande maatregelen te accepteren waar ik niets van wist.
Die haat was niet luidruchtig, maar hij was giftig. Hij creëerde een zwart gat in mijn borstkas waar ooit een ziel zat met goede bedoelingen. Waar ooit ruimte was voor empathie, zorgzaamheid en oprechte ongerustheid over het welzijn van de ander, kwam een koud, hol gevoel.
Ik verloor de magie van het gewone leven uit het oog. Ik werd cynisch, zag overal ‘de vijand’ en voelde niets anders meer dan woede en frustratie om de hele situatie. De kleine mooie dingen, de overeenkomsten die ik normaal had met andere mensen, de liefde voor het samen bestaan in dezelfde wereld, het verdween langzaam.

Op een dag keek ik naar mezelf in de spiegel en dacht: dit wil ik niet zijn. Zo ben ík niet. Ik weigerde verder uitgehold te worden door polarisatie en woede.
Dus ik stapte van het bord af. Sindsdien is mijn leidraad simpel, bijna kinderlijk in zijn eenvoud, en toch oneindig veeleisend: behandel de ander zoals je zelf behandeld wilt worden.

Heb uw naaste lief als uzelf, staat in de Bijbel.

Een gouden leidraad voor het leven. Meer niet. Zes woorden.
Het is geen theorie die ik alleen op zondag toepas, maar een dagelijks kompas.
Het vraagt van mij om juist op de momenten dat het moeilijk is, als ik boos ben, bang ben, me vernederd voel of me superieur waan, de ander te blijven zien als mens. Niet als vijand, niet als pion, niet als onderdeel van “het andere kamp”.
Natuurlijk gaat dat niet altijd perfect. Ik vlieg nog regelmatig uit de bocht. Vooral als ik moe ben, gestrest, of niet goed in mijn vel zit.

Dan voel ik toch weer die oude reflex opkomen, die drang om mijn gelijk te halen, om te overtuigen, om ergens bij te horen, om toch even dat ene scherpe antwoord te geven. Niets menselijks is vreemd, tenslotte, en af en toe van je afbijten is ook niet erg. Maar het grote verschil met vroeger is dat ik het nu snel zie bij mezelf en probeer bewuster te reageren. Ik herken het patroon, glimlach vaak even om mezelf en doe weer een stap naar achteren, weer van het bord af.

Even stilstaan bij wat ik aan het doen ben brengt me weer terug bij wat ik nastreef. En dan herstel ik meestal snel.

Vandaag de dag sta ik meestal naast het schaakbord. Ik observeer het spel, maar laat me niet meer schuiven als een pion. Ik zie hoe “verdeel en heers” hoogtij viert, niet alleen in de politiek, maar in onze hele cultuur.
Op X, op andere social media, in de media in het algemeen.
Het algoritme beloont woede, scherpte en tribalisme. Nuance wordt afgestraft.
Wie niet hard genoeg meedoet aan een kamp, wordt verdacht gemaakt.

Mensen praten nog tegen elkaar, maar nauwelijks meer met elkaar.
Wie een andere mening heeft, wordt gecanceld, doodgezwegen of in een hokje gestopt of erger.
Het maakt me verdrietig om te zien hoe een samenleving zichzelf zo snel kan uithollen en ten gronde kan richten.
Hoe we collectief vergeten dat achter elke mening een mens staat met een leven aan ervaringen en verhalen.
Hoe we de verbinding kwijtraken die ons menselijk maakt.
Ik claim niet dat ik de oplossing heb. Ik ben een simpel mens, geen filosoof, geen activist, geen influencer.
Ik heb geen groot platform en geen behoefte om de wereld te redden, dat is niet aan mij.
Wat ik wel graag wil, is de wereld een klein beetje mooier maken waar dat kan. Al is het op een postzegel.

Maar ik weiger nog mee te doen aan het spel dat ons verdeelt, verhardt en van ons afpakt wat het leven waardevol maakt. Soms klinkt mijn levensvisie simplistisch in de oren van anderen, in een wereld vol complexe geschiedenis, trauma’s, geopolitieke belangen en eeuwenoud leed. “Ja, maar…” is het makkelijkste antwoord dat je kunt geven. En toch blijf ik geloven dat deze wijsheid, opgetekend in de Bijbel, het krachtigste wapen kan zijn tegen alles wat mis is met onze wereld.

Als genoeg mensen over hun eigen schaduw durven stappen en deze ene oude regel écht in hun leven gaan gebruiken, niet alleen als mooi citaat maar als dagelijkse praktijk, dan zouden veel van onze wereldproblemen ineens een stuk kleiner worden.

Ik ben verre van perfect. Ik faal regelmatig, net als ieder ander. Maar iedere keer kan ik opnieuw kiezen het anders te doen. En zolang ik naast het schaakbord blijf staan, kan niets of niemand me meer als pion gebruiken.
Daar blijven staan, dat is mijn keuze.

Met een vol hart en (meestal) een kalme geest