Henk wil weer achter het stuur

Ik heb dus een Henk.
Niet mijn man. Niet de buurman. Geen vrijwilliger die ik per ongeluk ergens heb laten liggen.

Henk woont in mijn hoofd.
Hij heeft geen huurcontract, betaalt geen kostgeld en toch bemoeit hij zich overal mee.

Henk is van de afdeling Voor de zekerheid.

Iemand stuurt een appje dat nét iets anders klinkt dan anders?

🐹 Henk: Oei.

Ik: Wat oei?

🐹 Henk: Dit klinkt niet goed.

Ik: Er staat letterlijk: “Oke”

🐹 Henk: Ja. Maar zonder punt.

Ik: Mensen vergeten weleens punten, Henk.

🐹 Henk: Niet op deze manier.

En voordat ik het weet heeft Henk zijn jas aan, de autosleutels gepakt en staat hij klaar om een complete relationele ramp te voorkomen die alleen in zijn eigen hoofd bestaat.

Henk heeft jaren rijervaring

Dat moet ik hem nageven.
Hij kent de route al vanaf dat routes nog werden aangegeven met keien langs een zandpad.
Iemand is teleurgesteld? Oplossen.
Iemand heeft problemen? Helpen.
Iemand reageert kortaf? Uitzoeken waarom.
Iemand heeft iets nodig? Kijken wat ik kan doen.
Iemand is boos? Misschien had ik iets anders moeten doen.
Iemand dreigt uit mijn leven te verdwijnen?

Code rood.🚨

Henk springt achter het stuur.
Het vervelende is dat ik lange tijd helemaal niet doorhad dat híj reed.
Ik dacht dat ik reed.

Ik dacht dat dit gewoon karaktereigenschappen van mij waren.
Behulpzaam.
Loyaal.
Meelevend.
Verantwoordelijk.
Rechtvaardig

En verrassing: dat bén ik ook!

Alleen zat daar soms iets onder wat daar verdacht veel op leek, maar iets heel anders was.

Niet: Ik wil helpen.
Maar: Ik moet helpen.

Niet: Ik wil rekening met iemand houden.
Maar: Als ik dat niet doe, gaat er misschien iets mis.

Niet: Ik vind deze relatie belangrijk.
Maar: Dus ik moet zorgen dat hij niet stukgaat.

Dat verschil is soms behoorlijk confronterend, als je jezelf echt aan durft te kijken in de spiegel.
Alleen zie je dat pas wanneer je een keer op de passagiersstoel wakker wordt en denkt: Wie bestuurt hier eigenlijk die auto?

Innerlijke incongruentie

Daar kwam ik toch onlangs een mooi woord voor tegen: innerlijke incongruentie.
Kort gezegd: wat je diep vanbinnen vindt, voelt of nodig hebt, loopt niet helemaal gelijk met hoe je je gedraagt. Je kunt bijvoorbeeld oprecht vinden: Ik verdien wederzijds respect.
En ondertussen toch jarenlang bepaald gedrag van mensen accepteren dat daar helemaal niet mee strookt.
Niet omdat je bewust besluit: Ach, vandaag laat ik mijn grenzen eens lekker vertrappen.
Zo werkt het meestal niet. Je hebt het niet eens door.

Er gebeurt iets en hup, daar is Henk met zijn routeplanner uit 1987.
Oud patroon.
Oude reflex.

Oude oplossing voor een probleem dat misschien allang niet meer bestaat en misschien helemaal niet meer nodig is. Dat vind ik fascinerend. Ik weet het, ik ben soms een beetje vreemd. So be it.
Menselijk gedrag fascineert me, ook als het mijn eigen gedrag is. Want blijkbaar kun je rationeel allang ergens anders staan, terwijl een ouder stukje van jou nog steeds handelt volgens regels die ooit nuttig waren om overeind te blijven, soms zelfs te overleven.

Alsof Henk met een routeplanner uit 1987 door een compleet vernieuwde binnenstad probeert te rijden.

Ik: Henk, die weg bestaat niet meer.

🐹 Henk: Jawel hoor.

Ik: Er staat nu een appartementencomplex.

🐹 Henk: Vroeger kon je hier links.

Ik: Vroeger, Henk.

Gisteren was hij er weer

Ik kreeg een WhatsApp. Op zichzelf niets bijzonders.
Maar ik voelde het onmiddellijk. Het antwoord ‘ oke’ en zonder punt.
Hartslag omhoog.
Spanning.
Mijn lichaam had kennelijk besloten dat er iets moest gebeuren voordat mijn hoofd überhaupt had vastgesteld wát er dan precies aan de hand was.
Henk in de bocht.
Ik voelde hem al richting het autoportier lopen.

En toen dacht ik ineens: Hooooooo even.
Oud patroon.
Niet nodig.
Er hoeft helemaal niets opgelost te worden.
Niemand hoeft gerustgesteld, ook ik niet.
Ik hoef niet vooruit te denken naar vijf scenario’s en uitkomsten die misschien nooit plaatsvinden.
Ik hoef niets te repareren.

Dus zei ik in gedachten zo ongeveer: Sleutels inleveren, Henk.
En het merkwaardige was: de spanning zakte.
Niet omdat ik mezelf had wijsgemaakt dat ik niets voelde.
Ik voelde het wél.
Alleen hoefde ik er niets mee te doen.
Dat blijkt dus ook nog een mogelijkheid te zijn.

Wie had dat gedacht.

Vanmiddag probeerde hij het opnieuw

Een heel andere situatie. Iemand met problemen. Mijn eerste reactie: Ach, wat zielig.
Daarna:Wat triest.

En ik hoorde die sleutels alweer rammelen.

🐹 Henk: We moeten

Ik: Nee.

🐹 Henk: Maar misschien kunnen we—

Ik: Nee.

🐹 Henk: Het is wel zielig.

Ik: Dat mag, Het is ook zielig.

🐹 Henk: Maar dan moeten we toch

Ik: Nee, Henk. Zielig is geen opdracht.

Stilte. Volgens mij zag ik Henk beledigd met zijn armen over elkaar onder zijn zaagsel in zijn kooi kruipen.

Ik lachte en riep hem achterna: Helemaal prima Henk.

Henk is niet slecht

Dat is misschien nog wel het belangrijkste.
Ik hoef hem niet kwijt.
Henk is ooit ontstaan uit noodzaak, omdat hij dacht dat hij mij zo hielp.
Misschien heeft hij dat vroeger ook werkelijk gedaan.

Opletten.
Anticiperen.
Zorgen dat er geen ruzie kwam.
Relaties bij elkaar houden.
Problemen vroeg signaleren.
Zorgen dat iedereen zich een beetje goed voelde.
Daar kun je een heel eind mee komen.

Alleen heeft niemand hem ooit verteld dat een tijdelijke functie geen benoeming voor het leven is.
Dus Henk bleef. Hij promoveerde zichzelf zelfs tot hoofd Personeelszaken, Crisisbeheersing, Relatiemanagement én Internationale Vredesonderhandelingen.

Zonder sollicitatieprocedure. Zo is Henk.

Tegenwoordig ‘zie’ ik hem sneller

Dat is misschien mijn grootste verandering.
De eerste reflex is er soms nog.
Maar vroeger was die reflex onmiddellijk een actie.
Nu zit er iets tussen.
Een paar seconden soms.
Een paar seconden die ongeveer zo gaan:

Is dit werkelijk van mij?
Moet ik hier iets mee?
Doe ik dit omdat ik het wil, of omdat iets ouds in mij bang is voor wat er gebeurt als ik het níét doe?

En heel vaak luidt het antwoord tegenwoordig: Nee.
Niets.
Gewoon laten liggen.
Dat voelt vreemd genoeg niet harder.
Juist zachter. Vooral voor mezelf.

Ik kan empathie hebben zonder iemand te willen redden.
Ik kan iemand aardig vinden zonder alles te accepteren.
Ik kan begrijpen waarom iemand iets doet zonder het goed te keuren.
Ik kan iemand missen zonder terug te willen naar de oude situatie.
Ik kan zien dat iemand boos is zonder onmiddellijk een brandblusser te pakken.

En ik kan zelfs een appje krijgen zonder punt. En er hoeft niet eens een crisis uitgeroepen te worden in het Hamsterarchief.
Meestal dan.😂

Henk blijft.

Uiteindelijk hebben we denk ik allemaal een Henk in ons in meerdere of mindere mate.
Dus ik vermoed zo maar dat hij blijft.
Hij heeft tenslotte jaren rijervaring.
En hij is met mij vergroeid.
Maar hij ís mij niet.

Hij heeft een nieuwe mooie parkeerplek gekregen, niet meer de hele parkeerplaats.

Zijn functieomschrijving is aangepast.
Hij mag signaleren.
Hij mag fluisteren af en toe en ondertussen tijd besteden aan het updaten van zijn routeplanner.

Hij mag eventueel vanuit de achterbank roepen: Weet je het zeker?
Maar hij rijdt niet meer zonder dat ik hem de sleutel heb gegeven.
En als hij toch ineens, in een onbewaakt ogenblik, mij ruw opzij schuift en op de bestuurdersstoel gaat zitten met zijn handen aan het stuur, herken ik hem tegenwoordig steeds sneller en trek ik de sleutel uit het contact.

Dan zeg ik: Henk?

🐹 Henk: Ja?

Ik: Achterin, nu

🐹 Henk: Maar

Ik: Achterin.

🐹 Henk: Voor de zekerheid

Ik: Henk, Nu!

En daar gaat hij.
Mopperend.
En uiteraard zonder gordel.

Want sommige oude patronen zijn werkelijk hardleers. 😂